Hãy tưởng tượng một bệnh nhân Đông Á bước vào phòng khám với tình trạng tăng hồng cầu vi thể, một hiện tượng mà số lượng hồng cầu trong máu rất cao nhưng kích thước của chúng lại cực kỳ nhỏ. Về mặt lâm sàng, các dấu hiệu này thường khiến các bác sĩ nghĩ ngay đến bệnh đa hồng cầu nguyên phát (PV), một dạng ung thư máu nghiêm trọng đòi hỏi phải điều trị bằng cách trích huyết định kỳ để làm loãng máu. Tuy nhiên, việc chẩn đoán sai lầm trong trường hợp này có thể dẫn đến những can thiệp y tế không cần thiết và gây hại cho người bệnh. Trong một nghiên cứu trường hợp mang tính đột phá vào năm 2025, hai chuyên gia huyết học hàng đầu là Hui-Ling Liu, MD và Wei-Ting Huang, MD từ một trung tâm y tế uy tín tại Đài Loan đã quyết định sử dụng phương pháp giải trình tự toàn bộ exome (WES) dựa trên bộ ba để tìm kiếm câu trả lời chính xác nhất.
Kết quả nghiên cứu được công bố trên tạp chí y khoa danh tiếng Annals of Hematology đã làm thay đổi hoàn toàn nhận định ban đầu. Các bác sĩ đã loại trừ khả năng mắc bệnh đa hồng cầu nguyên phát và phát hiện ra một sự kết hợp di truyền cực kỳ hiếm gặp: biến thể Hemoglobin Suresnes (Hb Suresnes) đi kèm với tình trạng alpha-zero-thalassemia. Đây là một minh chứng cho thấy sự phức tạp của các bệnh lý về máu và tầm quan trọng của việc ứng dụng công nghệ gen hiện đại trong chẩn đoán lâm sàng để tránh những sai sót đáng tiếc.
Tình trạng tăng hồng cầu vi thể vốn là một thách thức lớn trong chẩn đoán y khoa. Thông thường, bệnh đa hồng cầu nguyên phát sẽ biểu hiện qua các tế bào hồng cầu có kích thước bình thường hoặc lớn, đi kèm với các đột biến gen JAK2 đặc trưng. Tuy nhiên, các bệnh lý huyết sắc tố như thalassemia có thể gây nhầm lẫn khi cơ thể cố gắng sản xuất quá mức các tế bào hồng cầu nhỏ để bù đắp cho sự thiếu hụt chức năng. Các xét nghiệm truyền thống như tổng phân tích tế bào máu (CBC) hay điện di huyết sắc tố thường không đủ khả năng để phân biệt các trường hợp phức tạp này. Với kinh nghiệm chuyên sâu trong lĩnh vực huyết học phân tử, bác sĩ Liu và bác sĩ Huang khẳng định rằng chỉ có bằng chứng di truyền mới có thể mang lại sự rõ ràng tuyệt đối.
Những rủi ro trong thực tế khi chẩn đoán sai là không thể xem thường. Việc thực hiện trích huyết cho một bệnh nhân bị nghi ngờ mắc PV nhưng thực chất lại mang gen thalassemia có thể khiến tình trạng thiếu máu của họ trở nên trầm trọng hơn. Đây là trường hợp đầu tiên ghi nhận sự kết hợp giữa Hb Suresnes và alpha-thalassemia tại khu vực Đông Á. Theo dữ liệu từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), alpha-thalassemia có tỷ lệ lưu hành khoảng 5-10% tại khu vực này, nhưng Hb Suresnes lại là biến thể thường thấy ở châu Âu. Điều này cho thấy sự giao thoa di truyền toàn cầu, khi Dự án Variome Người ước tính có hơn 7% dân số thế giới mang một biến thể huyết sắc tố nào đó.
Quy trình làm việc nghiêm ngặt của đội ngũ y tế tại Đài Loan đã thiết lập một tiêu chuẩn vàng mới. Họ thực hiện giải trình tự WES với độ sâu hơn 100x, sử dụng bộ công cụ GATK để xác định biến thể và sau đó xác nhận lại bằng phương pháp giải trình tự Sanger. Kết quả cuối cùng cho thấy không có sự hiện diện của đột biến JAK2 V617F hay bất kỳ dấu hiệu nào của bệnh PV. Cách tiếp cận này không chỉ giúp xác định đúng bệnh lý mà còn giúp bệnh nhân tránh được những đợt điều trị sai hướng kéo dài.
Bài học rút ra từ trường hợp này có ý nghĩa quan trọng đối với cộng đồng huyết học thế giới. Các hướng dẫn mới từ Hiệp hội Huyết học Anh và Hội đồng Tiêu chuẩn hóa Quốc tế về Huyết học hiện đang khuyến khích việc áp dụng xét nghiệm gen cho những trường hợp tăng hồng cầu không rõ nguyên nhân. Phương pháp Trio-WES giúp rút ngắn hành trình chẩn đoán từ nhiều tháng xuống còn vài tuần, với chi phí khoảng 1.000 USD, một con số hiệu quả hơn nhiều so với việc thực hiện hàng loạt các cuộc sinh thiết tốn kém. Như các tác giả đã nhấn mạnh, việc giải trình tự gen bộ ba giúp làm sáng tỏ các rối loạn di truyền phức tạp, đảm bảo bệnh nhân nhận được liệu pháp điều trị chính xác và kịp thời nhất.
