Một cuộc khảo sát học thuật chuyên sâu về di sản văn học của cố nhà văn Terry Pratchett đã hé lộ những biến chuyển tinh vi nhưng có thể đo lường được trong phong cách hành văn của ông. Những thay đổi này được xem là dấu hiệu cảnh báo sớm cho giai đoạn tiền lâm sàng của căn bệnh thoái hóa thần kinh mà ông mắc phải. Vào tháng 1 năm 2026, các chuyên gia từ Đại học Loughborough và Đại học Cardiff đã công bố các kết quả nghiên cứu sau khi phân tích 33 cuốn tiểu thuyết trong loạt truyện Discworld nổi tiếng để lập bản đồ thay đổi nhận thức dựa trên dòng thời gian bệnh lý của tác giả. Trọng tâm của nghiên cứu nằm ở việc đánh giá sự đa dạng từ vựng, cụ thể là phạm vi sử dụng danh từ và tính từ mà Pratchett đã triển khai xuyên suốt sự nghiệp cầm bút của mình.
Phương pháp phân tích ngôn ngữ tỉ mỉ này mở ra một hướng đi mới, không xâm lấn trong việc nhận diện sớm các hội chứng sa sút trí tuệ, điển hình là chứng teo vỏ não sau (PCA) mà Pratchett được chẩn đoán vào năm 2007. Tiến sĩ Thom Wilcockson, trưởng nhóm nghiên cứu và là Giảng viên cao cấp về Tâm lý học tại Đại học Loughborough, cho biết sự sụt giảm đáng kể về độ phức tạp ngôn ngữ đã có thể được phát hiện từ cuốn tiểu thuyết The Last Continent. Đáng chú ý, tác phẩm này được xuất bản gần một thập kỷ trước khi có kết luận y khoa chính thức vào năm 2007. Phát hiện này củng cố giả thuyết rằng những biến đổi trong cấu trúc não bộ có thể bộc lộ qua ngôn ngữ nhiều năm trước khi các triệu chứng lâm sàng trở nên rõ ràng đối với bệnh nhân hoặc bác sĩ.
Trước những kết quả khả quan, đội ngũ nghiên cứu đã đề xuất việc đưa các đánh giá ngôn ngữ dài hạn vào quy trình chẩn đoán tiêu chuẩn trong tương lai. Mục tiêu là nhằm thúc đẩy các can thiệp y tế kịp thời, ngăn chặn những tổn thương não bộ nghiêm trọng và không thể phục hồi. Tiến sĩ Melody Pattison, đồng tác giả nghiên cứu từ Trường Tiếng Anh, Giao tiếp và Triết học thuộc Đại học Cardiff, đã xác nhận tính chặt chẽ về mặt thống kê của các dữ liệu thu được. Bà nhấn mạnh rằng sự suy giảm tính đa dạng từ vựng vẫn giữ mức ý nghĩa lớn ngay cả khi nhóm nghiên cứu đã điều chỉnh các yếu tố về độ dài của từng cuốn tiểu thuyết. Điều này cho thấy sự thu hẹp về vốn từ là một biểu hiện của bệnh lý hơn là sự thay đổi ngẫu nhiên trong phong cách nghệ thuật của tác giả.
Nghiên cứu này đã định lượng hóa sức khỏe nhận thức thông qua các sản phẩm sáng tạo, mang lại một góc nhìn hiếm hoi về sự tiến triển âm thầm của PCA – một biến thể hiếm gặp của bệnh Alzheimer thường tác động đến khả năng xử lý thị giác. Terry Pratchett, người đã qua đời vào năm 2015 ở tuổi 66, từng là một diễn giả tích cực trong việc nâng cao nhận thức cộng đồng về bệnh sa sút trí tuệ sau khi công khai bệnh tình của mình. Những phát hiện mới được đăng tải trên tạp chí khoa học Brain Sciences không chỉ có giá trị y học mà còn tôn vinh giá trị của các tác phẩm văn học như một kho lưu trữ quý giá về lịch sử nhận thức con người.
Kết quả nghiên cứu mang lại những hy vọng mới cho ngành y tế công cộng, đặc biệt khi số lượng người mắc sa sút trí tuệ tại Vương quốc Anh đã chạm mốc gần 982.000 người tính đến năm 2026. Khả năng nhận diện giai đoạn tiền lâm sàng từ sớm, thậm chí là trước mười năm, có thể làm thay đổi hoàn toàn chiến lược điều trị. Thay vì chỉ tập trung kiểm soát các triệu chứng ở giai đoạn muộn, các bác sĩ có thể hướng tới những liệu pháp phòng ngừa ngay từ khi các dấu hiệu bệnh lý thần kinh đầu tiên vừa xuất hiện, giúp kéo dài cuộc sống chất lượng cho bệnh nhân.
