Szczegółowe badanie akademickie dotyczące dorobku literackiego nieżyjącego już brytyjskiego pisarza Terry'ego Pratchetta pozwoliło na zidentyfikowanie subtelnych, a jednocześnie w pełni mierzalnych zmian w jego stylu pisarskim. Zmiany te mogą retrospektywnie wskazywać na przedkliniczną fazę schorzenia neurodegeneracyjnego, na które cierpiał autor. Naukowcy z Uniwersytetu w Loughborough oraz Uniwersytetu w Cardiff opublikowali swoje wnioski w styczniu 2026 roku, po uprzednim przeanalizowaniu 33 powieści z kultowej serii Świat Dysku. Celem tych prac było precyzyjne naniesienie zmian poznawczych na oś czasu historii medycznej twórcy. Badanie koncentrowało się przede wszystkim na pomiarze różnorodności leksykalnej, ze szczególnym uwzględnieniem bogactwa rzeczowników i przymiotników, jakimi autor posługiwał się na przestrzeni swojej wieloletniej kariery literackiej.
Ta skrupulatna analiza lingwistyczna otwiera potencjalną, nieinwazyjną drogę do rozpoznawania bardzo wczesnych stadiów chorób otępiennych, takich jak zanik kory tylnej (PCA), który u Pratchetta zdiagnozowano w 2007 roku. Dr Thom Wilcockson, kierownik zespołu badawczego i starszy wykładowca psychologii na Uniwersytecie w Loughborough, zauważył, że znaczący spadek złożoności językowej był wykrywalny już w powieści Ostatni kontynent, wydanej niemal dziesięć lat przed oficjalną diagnozą lekarską. Obserwacja ta stanowi mocny dowód na to, że mierzalne zmiany w strukturach mózgowych mogą manifestować się na długo przed tym, jak jawne objawy kliniczne staną się widoczne dla samych pacjentów lub personelu medycznego.
Zespół badawczy zdecydowanie opowiada się za zintegrowaniem długofalowych ocen językowych z przyszłymi protokołami diagnostycznymi. Takie podejście mogłoby umożliwić podjęcie terminowych interwencji medycznych jeszcze zanim dojdzie do poważnych i nieodwracalnych uszkodzeń mózgu. Współautorka publikacji, dr Melody Pattison, wykładowczyni w Szkole Anglistyki, Komunikacji i Filozofii Uniwersytetu w Cardiff, potwierdziła statystyczną rzetelność tych ustaleń. Podkreśliła ona, że regres w zakresie różnorodności leksykalnej pozostawał statystycznie istotny nawet po dokonaniu korekt uwzględniających różną długość poszczególnych tomów serii. Sugeruje to jednoznacznie, że zawężenie zasobu słownictwa miało charakter patologiczny, a nie wynikało z naturalnej ewolucji stylu czy świadomych wyborów artystycznych pisarza.
Metodologia zastosowana w tym badaniu pozwala na ilościowe określenie stanu zdrowia poznawczego poprzez analizę produkcji literackiej, co rzuca nowe światło na powolną progresję zaniku kory tylnej. PCA to rzadka odmiana choroby Alzheimera, która atakuje głównie ośrodki mózgu odpowiedzialne za przetwarzanie bodźców wizualnych. Terry Pratchett, który zmarł w 2015 roku w wieku 66 lat, po usłyszeniu diagnozy stał się niezwykle aktywnym ambasadorem budowania świadomości na temat demencji, co nadaje tym naukowym analizom głęboki, ludzki kontekst. Wyniki prac, które ukazały się na łamach recenzowanego czasopisma Brain Sciences, dobitnie pokazują wartość analizy długoterminowej twórczości jako swoistego repozytorium historii kognitywnej jednostki.
Przeprowadzone badania niosą ze sobą doniosłe implikacje dla sektora zdrowia publicznego, zwłaszcza biorąc pod uwagę, że według danych z 2026 roku demencja dotyka obecnie blisko 982 000 osób w samej Wielkiej Brytanii. Zdolność do wykrywania fazy przedklinicznej, potencjalnie nawet z dziesięcioletnim wyprzedzeniem, mogłaby radykalnie zmienić strategie terapeutyczne. Zamiast ograniczać się do zarządzania zaawansowanymi objawami, lekarze mogliby wdrażać leczenie prewencyjne już na najwcześniejszych etapach neuropatologii. Taka zmiana paradygmatu w diagnostyce mogłaby znacząco opóźnić rozwój choroby i poprawić komfort życia tysięcy pacjentów na całym świecie, oferując im cenne lata sprawności intelektualnej.
