Een diepgaand academisch onderzoek naar de literaire nalatenschap van de overleden auteur Terry Pratchett heeft subtiele, maar kwantificeerbare verschuivingen in zijn schrijfstijl blootgelegd. Deze veranderingen kunnen retrospectief worden geïnterpreteerd als vroege signalen van de preklinische fase van zijn neurodegeneratieve aandoening. Onderzoekers van de Loughborough University en Cardiff University maakten hun resultaten in januari 2026 wereldkundig. Voor de studie werden 33 romans uit de wereldberoemde Discworld-reeks geanalyseerd om cognitieve verschuivingen nauwkeurig in kaart te brengen tegen de achtergrond van zijn medische geschiedenis. De focus van het onderzoek lag op het meten van de lexicale diversiteit, waarbij specifiek werd gekeken naar de variatie in zelfstandige naamwoorden en bijvoeglijke naamwoorden die de auteur gedurende zijn indrukwekkende carrière gebruikte.
Deze gedetailleerde linguïstische analyse opent de deur naar een potentieel nieuwe, niet-invasieve methode voor het vaststellen van de allereerste stadia van dementie. Dit is met name relevant voor aandoeningen zoals posterieure corticale atrofie (PCA), de specifieke vorm van Alzheimer waar Pratchett in 2007 mee werd gediagnosticeerd. Dr. Thom Wilcockson, de hoofdonderzoeker en Senior Lecturer in Psychologie aan de Loughborough University, wees erop dat een significante afname in de taalkundige complexiteit al zichtbaar was in het boek The Last Continent. Dit werk verscheen bijna tien jaar voordat de officiële diagnose in 2007 werd gesteld. Deze bevinding suggereert dat meetbare veranderingen in de hersenen zich al jaren kunnen manifesteren voordat er sprake is van duidelijke klinische symptomen die door patiënten of artsen worden opgemerkt.
Het onderzoeksteam pleit er nu voor om langdurige taalbeoordelingen op te nemen in toekomstige diagnostische protocollen. Het doel hiervan is om tijdige medische interventies te stimuleren, nog voordat er sprake is van significante en onomkeerbare hersenschade. Co-auteur Dr. Melody Pattison, verbonden aan de School of English, Communication and Philosophy van Cardiff University, bevestigde de statistische betrouwbaarheid van de resultaten. Zij onderstreepte dat de daling in lexicale variëteit ook standhield nadat de onderzoekers statistische correcties hadden toegepast voor de verschillende lengtes van de romans. Dit wijst erop dat de taalkundige verschraling een pathologische oorsprong had en niet simpelweg een bewuste verandering in de artistieke voorkeur of schrijfstijl van de auteur was.
De gehanteerde methodologie kwantificeert de cognitieve gezondheid door middel van literaire productie, wat een uniek inzicht geeft in het langzame verloop van PCA. Dit is een zeldzame variant van de ziekte van Alzheimer die primair de visuele verwerkingscentra in de hersenen aantast. Terry Pratchett, die in 2015 op 66-jarige leeftijd overleed, groeide na zijn diagnose uit tot een prominente activist voor meer bewustwording rondom dementie. Zijn persoonlijke strijd geeft een aangrijpende lading aan dit wetenschappelijke onderzoek. De bevindingen, die zijn gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Brain Sciences, benadrukken de enorme waarde van het analyseren van creatieve output over een lange periode als een bron van cognitieve geschiedschrijving.
De resultaten van dit onderzoek hebben verstrekkende gevolgen voor de volksgezondheid, zeker in het licht van het feit dat dementie in 2026 bijna 982.000 mensen treft in het Verenigd Koninkrijk alleen al. Het vermogen om de preklinische fase te detecteren, mogelijk zelfs een decennium voordat de ziekte volledig doorbreekt, kan de huidige behandelstrategieën fundamenteel veranderen. In plaats van enkel de symptomen in een gevorderd stadium te beheersen, kan de medische wereld zich gaan richten op preventieve behandelingen tijdens de allervroegste fasen van de neuropathologie. Dit biedt hoop op een effectievere aanpak van een ziekte die een steeds grotere impact heeft op de vergrijzende samenleving en de gezondheidszorg.
