Phân Loại Động Cơ Uống Rượu Tiết Lộ Nguy Cơ Tiêu Thụ và Hậu Quả Sức Khỏe

Nghiên cứu tâm lý học gần đây đã làm sáng tỏ mối liên hệ giữa việc nhận thức rõ động cơ cá nhân khi sử dụng đồ uống có cồn và tần suất tiêu thụ rượu bia cùng các kết quả tiêu cực đi kèm. Việc thấu hiểu động lực thúc đẩy hành vi uống rượu được các chuyên gia nhấn mạnh là một chiến lược tự cải thiện then chốt, giúp cá nhân đánh giá lại thói quen sử dụng chất kích thích này. Bối cảnh này diễn ra song song với các khuyến cáo y tế công cộng ngày càng củng cố quan điểm rằng không có ngưỡng tiêu thụ rượu nào được coi là hoàn toàn an toàn, thúc đẩy một sự chuyển dịch văn hóa hướng tới việc giảm thiểu mức độ sử dụng.

Một công trình nghiên cứu chuyên sâu đã phân loại người uống thành bốn nhóm hồ sơ động lực riêng biệt, từ nhóm có nguy cơ cao nhất là 'Người Uống Vô Định' cho đến nhóm 'Người Uống Vì Khoái Lạc' vẫn duy trì được sự kiểm soát. Nhóm 'Người Uống Vô Định', thường là nam giới, thể hiện lý do uống rượu không rõ ràng và phải gánh chịu những hậu quả tiêu cực nghiêm trọng nhất, bao gồm các vấn đề sức khỏe tâm thần như trầm cảm, với khoảng 80% người nghiện rượu có triệu chứng này. Ngược lại, nhóm 'Người Uống Vì Khoái Lạc', được thúc đẩy bởi động lực nội tại, duy trì mức tiêu thụ vừa phải và ít gặp tác động tiêu cực, nhóm này thường được quan sát thấy ở những người tham gia lớn tuổi hơn.

Nhóm 'Người Uống Bị Kiểm Soát Bên Ngoài' sử dụng rượu bia như một phương tiện để tăng cường sự tự tin hoặc do áp lực xã hội, điều này có mối tương quan rõ rệt với việc sử dụng thường xuyên và nặng nề. Sự phụ thuộc vào rượu, hay lạm dụng, ước tính đã từng ảnh hưởng đến 12% người Mỹ ít nhất một lần trong đời và là nguyên nhân chính gây ra bạo lực và tàn tật liên quan đến rượu tại Hoa Kỳ. Trong khi đó, nhóm 'Người Uống Linh Hoạt', chiếm số lượng lớn nhất, có nhiều động cơ đa dạng nhưng nhìn chung duy trì mức độ uống điều độ hơn.

Việc tiêu thụ rượu bia quá mức có những tác động sâu rộng lên nhiều cơ quan nội tạng. Khoảng 90% lượng cồn đi vào cơ thể được chuyển hóa tại gan, gây quá tải quá trình khử độc và dẫn đến các bệnh lý như gan nhiễm mỡ, xơ gan, và ung thư gan nếu kéo dài. Rượu là nguyên nhân trực tiếp của ít nhất 30 loại bệnh và chấn thương, đồng thời là nguyên nhân gián tiếp của ít nhất 200 loại bệnh tật khác theo phân loại ICD 10, và là một trong bốn yếu tố nguy cơ chính đối với các bệnh không lây nhiễm. Trên phạm vi toàn cầu, việc sử dụng rượu ở mức có hại gây ra khoảng 3 triệu ca tử vong mỗi năm.

Các nghiên cứu tại Việt Nam phản ánh thực trạng đáng lưu tâm, với mức tiêu thụ rượu bia cao; ví dụ, tại tỉnh Thừa Thiên Huế năm 2020, 64,2% đối tượng nghiên cứu có uống rượu bia, trong đó 14,0% uống ở mức có hại. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, mức tiêu thụ trung bình của người Việt Nam trên 15 tuổi năm 2018 là 8,3 lít cồn nguyên chất mỗi năm, cao hơn đáng kể so với Trung Quốc và gấp bốn lần Singapore. Các hành vi tiêu cực liên quan đến rượu, như việc tài xế cố tình hoán đổi vị trí lái xe để né kiểm tra nồng độ cồn tại Thành phố Hồ Chí Minh vào ngày 16 tháng 7 năm 2025, cho thấy sự mất kiểm soát hành vi khi có cồn trong cơ thể.

Giáo sư Linda Bauld từ Trung tâm Nghiên cứu Thuốc lá và Rượu Vương quốc Anh đã chỉ ra bằng chứng xác đáng rằng rượu làm tăng nguy cơ mắc các bệnh ung thư như vòm họng, gan và ruột. Việc nhận diện động cơ cá nhân có thể là bước đệm quan trọng để cá nhân tự điều chỉnh, đặc biệt trong bối cảnh các cơ quan y tế tiếp tục đưa ra những cảnh báo nghiêm ngặt. Sự khác biệt về động lực uống rượu, từ việc tìm kiếm niềm vui đơn thuần đến việc đối phó với căng thẳng, là yếu tố quyết định mức độ rủi ro sức khỏe mà một người phải đối mặt, đòi hỏi sự can thiệp dựa trên nhận thức cá nhân thay vì chỉ là các quy định chung.