Cztery profile motywacyjne a ryzyko spożywania alkoholu: Analiza psychologiczna

Najnowsze ustalenia z psychologii behawioralnej koncentrują się na związku między świadomością motywacji do picia a częstotliwością konsumpcji alkoholu oraz związanymi z nią negatywnymi konsekwencjami. Zrozumienie przyczyn sięgania po alkohol jest uznawane za kluczowy element w strategiach samokontroli i potencjalnej modyfikacji zachowań alkoholowych. W kontekście polskim, gdzie od początku XXI wieku odnotowano osłabienie polityki zdrowia publicznego wobec alkoholu przy jednoczesnym wzroście umieralności z powodu chorób alkoholowych, takich jak marskość wątroby, ta wiedza nabiera szczególnego znaczenia. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) klasyfikuje alkohol jako czynnik ryzyka dla ponad 200 rodzajów chorób, co uwypukla globalny priorytet w ograniczaniu jego szkodliwego spożycia.

Kluczowe badania naukowe wyodrębniły cztery odrębne profile motywacyjne wśród osób spożywających alkohol, co umożliwia bardziej zniuansowane spojrzenie na problem. Pierwszy zidentyfikowany profil to „Pijący Bez Celu” (Aimless Drinkers), charakteryzujący się niejasnymi powodami sięgania po alkohol, który korelował z najpoważniejszymi negatywnymi skutkami. Ten wzorzec często dotyczy mężczyzn, co może być powiązane z danymi wskazującymi na wzrost rejestrowanej konsumpcji alkoholu w Polsce w latach 2000–2020.

Drugą grupą są „Pijący Kontrolowani Zewnętrznie” (Externally Controlled Drinkers), którzy spożywali alkohol pod wpływem presji społecznej lub w celu budowania pewności siebie, co wiązało się z częstym i intensywnym piciem. Trzeci profil, stanowiący największą część badanej populacji, to „Pijący Elastyczni” (Flexible Drinkers), wykazujący zróżnicowane motywacje, lecz generalnie utrzymujący umiarkowane spożycie. Z kolei „Pijący dla Przyjemności” (Pleasure Drinkers), motywowani wewnętrznie, również pili umiarkowanie, doświadczając minimalnej liczby negatywnych następstw, a ten wzorzec był częściej obserwowany u osób starszych.

Badania, w tym te prowadzone na Uniwersytecie Wrocławskim analizujące zasoby szczęścia w kontekście motywacji do picia wśród studentów, wskazują, że motywy ucieczkowe, zwłaszcza te związane z regulacją emocji negatywnych, są silnie powiązane z zaangażowaniem w picie. W Polsce, gdzie w 2019 roku sprzedano około 1,2 miliarda sztuk małych butelek wódki, tzw. „małpek”, co wpłynęło na zmianę stylu picia na częstsze spożywanie małych dawek w ciągu dnia, interwencje oparte na motywacji wydają się być szczególnie istotne. Nadużywanie alkoholu, niezależnie od motywu, negatywnie wpływa na zdolność do realizacji celów poprzez obniżanie motywacji, skutkując skupieniem na natychmiastowej gratyfikacji kosztem długoterminowego rozwoju.

Eksperci z Państwowej Agencji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych podkreślają wagę działań edukacyjnych i profilaktycznych, ponieważ nawet minimalna konsumpcja może zwiększać ryzyko poważnych schorzeń, w tym demencji, jak sugerują analizy z University of Oxford. W szerszym kontekście zdrowia publicznego, osłabienie regulacji w Polsce, w tym liberalizacja przepisów dotyczących reklamy piwa od 2001 roku, przyczyniło się do zwiększenia dostępności napojów alkoholowych. Ta złożona interakcja między psychologicznymi motywacjami a szerszym kontekstem zdrowotnym i regulacyjnym wymaga ciągłej uwagi w celu wspierania trwałej zmiany wzorców konsumpcji.