Lợi Ích Thứ Cấp Vô Thức Duy Trì Các Mối Quan Hệ Rối Loạn Chức Năng

Nhiều cặp đôi duy trì các mô hình quan hệ không lành mạnh, một hiện tượng thường bắt nguồn từ những lợi ích cảm xúc tiềm ẩn, được gọi là lợi ích thứ cấp. Nhà tâm thần học Vittorio Lingiardi, Giáo sư tại Đại học Sapienza ở Rome, đã bày tỏ quan ngại sâu sắc về những mối quan hệ bất hạnh kéo dài suốt đời, nguyên nhân sâu xa được cho là do những khoản lợi vô thức này mang lại.

Một rào cản phổ biến trong việc thay đổi là sự cạnh tranh cộng sinh, có thể liên hệ với các mối quan hệ đối kháng trong sinh thái học, nơi các cá thể tranh giành nguồn lực. Trong bối cảnh con người, các đối tác ngầm cạnh tranh nhau trong việc xác lập quyền định nghĩa thực tại, chẳng hạn như cùng đóng vai trò là người cha/mẹ hay người chỉ trích. Lợi ích thứ cấp là những phần thưởng gián tiếp có được từ việc duy trì tình trạng không khỏe mạnh, ví dụ như thu hút sự chú ý hoặc thoái thác trách nhiệm, đôi khi còn thu hút những nhân vật "giải cứu".

Khi các cặp đôi chống lại sự thay đổi, nguy cơ về iatrogenesis—tình trạng bệnh lý trở nên tồi tệ hơn ngay cả trong quá trình trị liệu—có thể xuất hiện thông qua các "trò chơi tâm lý" có thể dự đoán được, được xác định trong học thuyết Phân tích Giao dịch (Transactional Analysis - AT). Học thuyết này, được nhà tâm thần học Eric Berne đặt nền móng, khám phá cách thức giao tiếp có động cơ thầm kín; tác phẩm nổi tiếng "Games People Play" (Trò chơi Tâm lý) của ông, xuất bản lần đầu năm 1964, đã bán hơn 5 triệu bản và được dịch ra gần 20 ngôn ngữ. Những trò chơi này nhằm mục đích đảm bảo sự công nhận tiêu cực hoặc lấp đầy thời gian, cung cấp một vẻ ngoài gần gũi mà không phải đối mặt với rủi ro của sự thân mật đích thực.

Việc phá vỡ chu kỳ này đòi hỏi phải nhận diện được trò chơi đang diễn ra và xác định lợi thế thứ cấp có được từ việc không thay đổi, chẳng hạn như né tránh sự thân mật đáng sợ. Sự trì trệ trong các mối quan hệ cá nhân có thể phản ánh những vấn đề sâu xa hơn, tương tự như cách các yếu tố tâm lý – xã hội được cho là có vai trò quan trọng trong quá trình lão hóa não, nơi sự thiếu kết nối xã hội tích cực có thể làm tăng tốc độ lão hóa nhận thức. Sự ổn định chính trị – xã hội, được xây dựng trên nền tảng niềm tin và sự điều hòa lợi ích, cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nhận diện và giải quyết các mâu thuẫn tiềm ẩn, dù là ở cấp độ vĩ mô hay vi mô trong các tương tác cá nhân.

Việc từ chối các kịch bản rối loạn chức năng này đòi hỏi sự từ chối có ý thức đối với các khuôn mẫu đó, chuyển trách nhiệm thay đổi trở lại cho chính các đối tác. Con đường dẫn đến kết nối lành mạnh hơn bao gồm việc từ bỏ các kịch bản rối loạn chức năng này một cách có ý thức, chuyển trách nhiệm thay đổi trở lại cho các đối tác. Việc từ bỏ những lợi ích vô thức này, dù khó khăn, là bước thiết yếu để các cá nhân có thể xây dựng lại các mối quan hệ dựa trên sự tương tác có ý thức và trách nhiệm cá nhân được xác lập rõ ràng.