İlişkilerdeki İşlev Bozukluğunun Kalıcılığı ve Bilinçdışı İkincil Kazançlar

Birçok çift, bilinçdışı duygusal faydalar olarak tanımlanan ikincil kazançlar nedeniyle işlevsiz ilişki dinamiklerini sürdürmektedir. Bu gizli ödüller, bireyler mevcut durumlarından memnun olmasalar dahi, ilişkide kalmalarını sağlayan dolaylı avantajlar sunar. İtalyan psikiyatrist ve psikanalist Vittorio Lingiardi, kalıcı mutsuz ilişkilerin bu gizli avantajlar tarafından nasıl yönlendirildiğine dair endişelerini dile getirmektedir. Lingiardi, Sapienza Üniversitesi Roma'da Dinamik Psikoloji Profesörü ve Psikanalitik Tanı El Kitabı'nın (PDM-2) bilimsel koordinatörlerinden biridir.

Bu tür kalıcı uyumsuzlukların temelinde, partnerlerin gerçekliği tanımlama konusunda örtülü bir şekilde yarıştığı simbiyotik rekabet sıklıkla yatar. Bu durum, her iki tarafın da eleştirel ebeveyn rolleri üstlenmesi gibi bir dinamiği beraberinde getirebilir. Ekolojideki türler arası rekabete benzer şekilde, ilişkilerde de sınırlı bir psikolojik kaynağın paylaşımı söz konusu olabilir; ancak bu rekabet, biyolojik kaynaklar yerine duygusal roller üzerinden gerçekleşir. Bu simbiyotik rekabet, bazen dışarıdan 'kurtarıcı' figürleri ilişkiye çekme eğilimini de beraberinde getirebilir.

İkincil kazançlar, bireyin hasta olmasından dolayı çevresinden elde ettiğine inandığı ilgi, sevgi veya kabul gibi, sağlıklı bir durumda elde edemeyeceği faydalar olarak tanımlanır. Bu faydalar, bireyin psikolojik açlığını gidermek için kullandığı bir araç olup, bazen sorumluluktan kaçınma veya dikkat çekme gibi mekanizmalarla kendini gösterir. Örneğin, bir çocukta okuldan kaçınmak için karın ağrısı bahanesi, stresli durumlarda bir kaçış yolu olarak öğrenilmiş bir semptom haline gelebilir.

Çiftler değişim konusunda direnç gösterdiğinde, Tanımsal Analiz (AT) ile belirlenen öngörülebilir 'psikolojik oyunlar' aracılığıyla terapide dahi durumun kötüleşmesi riski, yani iyatrojeniz, ortaya çıkabilir. Eric Berne tarafından geliştirilen Transaksiyonel Analiz, insanların iletişimde oynadığı oyunları analiz eder; bu oyunlar, dürüst ve samimi iletişimin yerine geçerek gerçek yakınlığın risklerinden kaçınmak için bir kalkan görevi görür.

Bu döngüyü kırmanın anahtarı, aktif olarak oynanan oyunu ve bu oyunda elde edilen ikincil avantajı tanımaktır. Bu avantaj, sıklıkla korkulan yakınlıktan kaçınmak gibi bir kaçış mekanizması olabilir. Sağlıklı bir bağa giden yol, bu işlevsiz senaryoları bilinçli olarak reddetmekten geçer. Bu reddediş, partnerlerin değişme sorumluluğunu yeniden kendilerine almalarını ve pasif kalma avantajlarından vazgeçmelerini gerektirir; bu da bireylerin kendilerini yetersiz hissetme korkusu gibi temel kaygılarla yüzleşmesini içerir. Bu bilinçli reddediş, ilişkinin dinamiklerini yeniden yapılandırmanın temelini oluşturur.