Sự Gia Tăng Nomophobia Ở Trẻ Em Phản Ánh Thay Đổi Trong Phát Triển Cảm Xúc

Việc áp dụng công nghệ điện tử sớm và rộng rãi đang định hình sâu sắc trải nghiệm cảm xúc của trẻ em, dẫn đến sự gia tăng của chứng nomophobia, tức là nỗi lo âu khi phải xa rời các thiết bị kỹ thuật số. Hội chứng này, viết tắt của "no mobile phone phobia", mô tả cảm giác khó chịu hoặc lo lắng phát sinh từ sự vắng mặt của điện thoại di động. Tại Việt Nam, một khảo sát thực hiện năm 2022 cho thấy khoảng 73% thanh niên bày tỏ sự lo lắng khi không có điện thoại, và 61% thường xuyên kiểm tra thiết bị dù không có thông báo nào. Nomophobia ở trẻ em biểu hiện dưới dạng căng thẳng thực sự về thể chất, nhận thức và cảm xúc, điều này cho thấy thời gian sử dụng màn hình quá mức đang thay thế tương tác ngoài đời thực và quá trình xử lý các cảm xúc khó khăn.

Các chuyên gia tâm lý nhấn mạnh rằng phần thưởng kỹ thuật số kích hoạt hệ thống tăng cường dopamine trong não, biến các thiết bị thành nơi trú ẩn khỏi sự nhàm chán và thất vọng. Giáo sư Anna Lembke từ Đại học Stanford mô tả các ứng dụng di động và trò chơi điện tử hiện đại như một loại ma túy tinh thần, được tiêm qua chiếc điện thoại di động luôn có trong túi. Sự gia tăng đột ngột của dopamine củng cố các hành vi tìm kiếm phần thưởng, thúc đẩy việc lặp lại hành vi sử dụng thiết bị.

Dữ liệu gần đây chỉ ra rằng trẻ em trong độ tuổi từ 6 đến 8 tuổi hiện nay trung bình sử dụng thiết bị điện tử trong 3,28 giờ mỗi ngày, vượt xa các hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), đặc biệt đối với trẻ dưới hai tuổi. WHO khuyến nghị trẻ em dưới 5 tuổi nên hạn chế thời gian sử dụng thiết bị điện tử thụ động, như xem TV, không quá 60 phút mỗi ngày. Nghiên cứu của các chuyên gia Đại học Osaka và Trường Y Hamamatsu cho thấy trẻ em dành hơn 1 giờ mỗi ngày trước màn hình có thể bị ảnh hưởng đến sự phát triển.

Cụ thể, một nghiên cứu sử dụng máy MRI quét não 47 trẻ em từ 3 đến 5 tuổi cho thấy những trẻ dùng thiết bị trên 1 giờ mỗi ngày mà không có sự tương tác của cha mẹ có chất xám trong não kém phát triển hơn, ảnh hưởng đến sự phát triển ngôn ngữ và khả năng đọc viết. Sự gia tăng thời gian chơi game và sự nổi lên của các nền tảng video ngắn đang thay thế việc xem TV truyền thống. Việc sử dụng thiết bị điện tử quá mức này có liên quan đến những tác động tiêu cực đến sự phát triển ngôn ngữ và các chức năng điều hành, bao gồm khả năng giải quyết vấn đề và trí nhớ làm việc. Các nhà khoa học đã chứng minh việc sử dụng công nghệ có liên quan đến rối loạn chú ý, chậm phát triển nhận thức và suy yếu khả năng tự điều chỉnh bản thân ở trẻ em.

Một nghiên cứu tiên phong khác tại Anh theo dõi hơn 6.000 trẻ em từ 2 đến 8 tuổi cho thấy trẻ em dưới 2 tuổi dành hơn 1,5 giờ mỗi ngày trên thiết bị có nguy cơ phát triển ngôn ngữ yếu hơn và dễ gặp vấn đề hành vi hơn ở tuổi 4 và 8. Để đối phó với xu hướng này, các chuyên gia tâm lý học nhấn mạnh rằng việc quản lý hiệu quả đòi hỏi phải thiết lập các khu vực không có công nghệ, đồng xem nội dung và cha mẹ phải làm gương trong việc sử dụng thiết bị có chừng mực. Các nhà nghiên cứu cũng đề xuất rằng việc tăng cường hoạt động thể chất ngoài trời hơn 30 phút mỗi ngày có thể giảm đáng kể các tác động tiêu cực đến kỹ năng sống của trẻ 4 tuổi. Luận điểm cốt lõi là việc vượt qua xu hướng này đòi hỏi sự điều chỉnh có ý thức và thúc đẩy các hoạt động vui chơi không có cấu trúc để nuôi dưỡng trí tuệ cảm xúc, đảm bảo công nghệ vẫn là một công cụ, chứ không phải là một trải nghiệm toàn diện thay thế tương tác xã hội trực tiếp.