Üretken Yapay Zeka 2025'te Kıdem Odaklı İş Piyasası Yaratarak Kıdemsiz Ücretleri Baskılıyor

2025 yılı itibarıyla ABD işçi verileri üzerinde yapılan son araştırmalar, Üretken Yapay Zeka (Generative AI) ve Büyük Dil Modellerinin (LLM'ler) iş piyasası yapısını önemli ölçüde dönüştürdüğünü teyit etmektedir. Genel istihdamın üretkenlik kazanımları sayesinde dirençli kalması muhtemel olsa da, etkinin belirgin bir şekilde kıdem odaklı olduğu görülmektedir. Bu durum, kıdemsiz ve kıdemli roller arasında ücretler ve işe alım eğilimlerinde bir ayrışma yaratmaktadır.

Bu kıdemli yanlı etki, özellikle bilişsel standart görevlerin LLM'ler tarafından otomasyonuna bağlanmaktadır; bu görevler genellikle genç çalışanların sorumluluğundadır ve özetleme ile temel analiz gibi işleri içerir. Yapay zekaya maruz kalan şirketlerde başlangıç ücretleri aşağı yönlü bir baskı altına girmiş, özellikle kıdemsiz pozisyonlarda maaşlarda %4,5 veya daha fazla düşüşler gözlemlenmiştir. Buna karşılık, 2025 analizlerine göre kıdemli personelin ücretleri ya sabit kalmış ya da artmıştır. Bilişsel görevlerin otomasyonu, özellikle IT, danışmanlık ve finansal hizmetler gibi yapay zekaya en çok maruz kalan sektörlerdeki firmaların kadro ayarlamalarına gitmesine neden olmuştur.

2025 araştırmaları, yapay zekaya maruz kalan firmaların yeni kıdemsiz pozisyonların payını yaklaşık %4 oranında azalttığını ve aynı oranda orta kademe çalışanların payını artırdığını göstermektedir. Bu kadro kayması, işten çıkarılan kıdemsiz çalışanların genişleyen orta kademe roller havuzunda rekabet etmeye zorlandığını düşündürmektedir, bu da orta kademe ücretleri daha da düşürmektedir. Enrique Ide ve Eduard Talamàs'ın *Journal of Political Economy*'de yayımlanan teorik çerçeveleri bu dinamiği desteklemektedir; yapay zekanın özerkliği arttıkça, en az bilgiye sahip çalışanların ikame edilmeye en açık olduğunu öne sürmektedirler. Kıdemli çalışanlar ise uzmanlaşmış problem çözümü için otonom yapay zeka ajanlarını kullanmaktan fayda sağlamaktadır.

Bu yapısal değişimler, profesyonel gelişim için uzun vadeli bir tehdit oluşturmaktadır zira giriş seviyesi işlerin gerektirdiği 'ham işler', kıdemli pozisyonlar için uzmanlık kazanmanın hayati bir parçasıdır. IESE Yapay Zeka ve Yönetimin Geleceği Girişimi Direktörü Profesör Sampsa Samila, 2025 için bu endişeyi dile getirmiş ve geleneksel beceri boru hattı yapay zeka ile artırılırsa veya ikame edilirse gelecekteki uzmanların nereden geleceğini sorgulamıştır. Bu durum, işgücü piyasasının temelini oluşturan deneyim kazanma mekanizmasının sekteye uğraması riskini işaret etmektedir.

Yapay zekanın genel etkisi hakkında karşıt veri noktaları da mevcuttur. Bazı 2025 sektörel analizleri, yapay zeka bilgisine sahip çalışanların %56'ya varan bir ücret primi talep ettiğini öne sürmektedir. Ayrıca, McKinsey & Co., 2026 için kıdemsiz işe alımlarda artışlar öngörmüştür. McKinsey Kuzey Amerika Başkanı Eric Kutcher, firmanın 2026'da 2025'e kıyasla Kuzey Amerika iş gücünü %12 oranında artırmayı planladığını belirtmiş ve bu artışın önümüzdeki beş yıl içinde %15-20'ye ulaşabileceğini eklemiştir. Öte yandan, 2025 sonu resmi istatistikleri, genç işsizliğin yüksek olduğunu ancak benzeri görülmemiş seviyelerde olmadığını göstermekte, bu da yapay zeka benimsenmesinin ötesinde başka piyasa güçlerinin de istihdamı etkilediğini düşündürmektedir.

EY bulgularına göre, ABD'deki istihdamın %66'sı (veya 104 milyon işe eşdeğer) Üretken Yapay Zeka'ya yüksek veya orta düzeyde maruz kalmaktadır. Bu yapısal ayrışma, cinsiyetler arası ücret farkı bağlamında da endişelere yol açmaktadır. Yapay zeka danışmanlığı AINigma'nın analizine göre, erkeklerin kadınlara göre ortalama %20 daha fazla üretken yapay zeka aracını benimsediği gözlemlenmiştir, bu da cinsiyetler arası ücret farkını artırma potansiyeli taşımaktadır. Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) ise, küresel olarak her dört çalışandan birinin bir dereceye kadar yapay zeka maruziyeti olan bir meslekte olduğunu, ancak insan girdisine olan devam eden ihtiyaç nedeniyle çoğu işin yedeklenmekten ziyade dönüştürüleceğini belirtmektedir.