Fareviyet Kısıtlamasının Sıçan Bağırsak Mimarisi ve Sirkadiyen Ritmi Üzerindeki Etkileri İncelendi

Léa Chantal Tran ve meslektaşları tarafından yürütülen ve 11 Kasım 2025 tarihinde yayımlanan bir araştırma, erken postnatal büyüme kısıtlamasının fare modellerinde bağırsak gelişimi ve sirkadiyen düzenleme üzerindeki olumsuz etkilerini ortaya koydu. Çalışma, özellikle prematüre veya intrauterin büyüme kısıtlılığı olan bebeklerde görülen beslenme yetersizliği koşullarını taklit eden deneysel bir düzenlemeye odaklandı. Araştırmacılar, erken dönemdeki beslenme yoksunluğunun bağırsak mimarisi ve bağırsak fonksiyonu ile bağışıklık gözetimi için hayati öneme sahip moleküler saat genlerinin ifadesi üzerinde önemli olumsuz etkiler yarattığını gözlemledi.

Bu bulgular, küresel çapta prematüre doğum oranları artarken, neonatal bakım yaklaşımlarının geliştirilmesi açısından kritik bir bağlam sunmaktadır. Çalışmanın temel hipotezi, laktasyon döneminde oral yolla uygulanan bovin laktoferrin (bLf) takviyesinin bu olumsuz etkileri giderebileceği yönündeydi. Laktoferrin, sütte bulunan ve antimikrobiyal özellikleri ile bağırsak büyümesini teşvik etme yeteneği bilinen bir glikoproteindir; önceki çalışmalar, bLf'nin yenidoğanlarda bağırsak iltihabına ve nekrotizan enterokolit (NEC) gibi ciddi durumlara karşı koruma sağlayabileceğini öne sürmüştü.

Ancak, Tran ve ekibinin deneylerinde, bLf takviyesinin, erken dönemdeki beslenme yoksunluğunun neden olduğu çok yönlü sonuçları, özellikle de bağırsak yapısındaki ve moleküler saat genlerindeki bozulmaları, etkili bir şekilde bertaraf edemediği anlaşıldı. Bağırsak homeostazı, sindirim işlevini ve bağışıklık gözetimini ışık-karanlık döngüsüne göre düzenleyen moleküler bir osilatör olan ince ayarlı bir sirkadiyen saate bağlıdır. Araştırmada, erken büyüme kısıtlamasının bağırsaktaki temel saat genlerinin salınım modellerini önemli ölçüde azalttığı tespit edildi ve bu ritmik bozulma, oral bLf uygulamasıyla düzelmedi.

Ayrıca, büyüme kısıtlılığı olan farelerin, deneysel olarak indüklenen kolite karşı daha şiddetli inflamatuar yanıtlar sergilediği ve epitel rejenerasyonunun bozulduğu, bLf takviyesinin ise bu artmış iltihaplanma yatkınlığını hafifletmediği gözlemlendi. Bu sonuçlar, neonatal bakımda yaygın olarak araştırılan bir takviye maddesi olan bLf hakkında önemli bir veri sunmaktadır. Çalışma, bağırsak sağlığında kronobiyolojinin önemini, moleküler saat genlerinin bozulmasına odaklanarak basit yapısal veya inflamatuar belirteçlerin ötesine taşımaktadır.

Önceki araştırmalar, bLf'nin NEC'e karşı koruma sağlayabileceğini öne sürse de, bu yeni bulgular, erken dönemdeki beslenme kısıtlamasının etkilerini düzeltmek için yalnızca beslenme veya antimikrobiyal yönleri hedefleyen müdahalelerin yetersiz kalabileceğini düşündürmektedir. Bovin laktoferrinin insan sütündeki yüksek konsantrasyonuna ve bağışıklık fonksiyonunu etkilediğine dair kanıtlar mevcuttur; nitekim bazı çalışmalar, bLf'nin erken doğan veya düşük doğum ağırlıklı bebeklerde geç başlangıçlı sepsiste (LOS) düşüşler sağladığını göstermiştir. Buna karşın, 2.203 bebeği içeren en büyük çalışma olan ELFIN deneyi, LOS veya NEC'te anlamlı bir azalma gösterememiştir. Bu durum, bLf'nin etkisinin, altta yatan büyüme kısıtlaması gibi daha derin ve yapısal gelişimsel sorunlarla karşılaşıldığında sınırlı kalabileceği yönündeki mevcut çalışmanın bulgularını desteklemektedir.

Fare modelinin kullanılması, bulguların insanlardaki prematüre bebeklerin bağırsak sağlığı ve sirkadiyen ritimlerinin gelişimi üzerindeki potansiyel etkileri hakkında bağlamsal bilgi sağlamaktadır. Yenidoğanlarda sirkadiyen sistemin gelişimi, doğumdan sonraki ilk birkaç hafta hassas bir programlama penceresi olarak kabul edilir ve bu dönemdeki bozulmalar uzun vadeli sonuçları etkileyebilir. Bu bağlamda, büyüme kısıtlılığı yaşayan yenidoğanlar için, tek bir bileşene odaklanmak yerine, zamanlaması ayarlanmış veya kombinasyon terapileri gibi daha kapsamlı müdahalelerin gerekliliği, bu araştırmanın temel çıkarımlarından biri olarak öne çıkmaktadır.