Báo cáo Liên Hợp Quốc: Hàng tỷ người vẫn thiếu nước sạch và vệ sinh, cần hành động khẩn cấp

Một báo cáo mới từ Liên Hợp Quốc công bố vào ngày 26 tháng 8 năm 2025 đã gióng lên hồi chuông cảnh báo về một thách thức toàn cầu chưa từng có: tình trạng thiếu hụt nước uống an toàn và các dịch vụ vệ sinh cơ bản đang bủa vây hàng tỷ người trên khắp hành tinh. Theo dữ liệu chi tiết, khoảng một phần tư dân số thế giới, tương đương hơn 2,1 tỷ người, vẫn chưa được tiếp cận với nguồn nước uống được quản lý an toàn. Trong số đó, có tới 106 triệu người phải duy trì cuộc sống dựa hoàn toàn vào các nguồn nước mặt chưa qua xử lý, điều này không chỉ gây ra những rủi ro sức khỏe nghiêm trọng mà còn kìm hãm sự phát triển bền vững. Những phát hiện này cho thấy thế giới đang rơi vào tình trạng tụt hậu đáng kể so với mục tiêu năm 2030 về việc phổ cập các dịch vụ thiết yếu này cho mọi cư dân.

Ông Rodger Kirsch, người đứng đầu Bộ phận Môi trường tại Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), đã khẳng định mạnh mẽ rằng nước sạch, vệ sinh và điều kiện vệ sinh cá nhân là những quyền cơ bản của con người chứ không phải là những thứ xa xỉ phẩm dành riêng cho một nhóm đối tượng. Ông nhấn mạnh tính cấp thiết của việc đẩy nhanh tiến độ thực hiện các cam kết quốc tế, đặc biệt là đối với những nhóm dân cư dễ bị tổn thương nhất. Báo cáo phân loại dịch vụ nước thành năm cấp độ khác nhau, lưu ý rằng dù đã có những bước tiến nhất định, 106 triệu người vẫn đang phải phụ thuộc vào nguồn nước mặt không an toàn. Kể từ năm 2015, đã có 961 triệu người có thêm cơ hội tiếp cận nước uống an toàn, giúp tỷ lệ bao phủ toàn cầu tăng từ 68% lên 74%, nhưng con số 2,1 tỷ người bị bỏ lại phía sau vẫn là một thực tế đầy thách thức.

Thống kê cho thấy số lượng quốc gia loại bỏ hoàn toàn việc sử dụng nước mặt để uống đã tăng lên con số 154. Tuy nhiên, sự chênh lệch về chất lượng dịch vụ vẫn rất lớn khi có 89 quốc gia đạt được mức độ tiếp cận nước uống cơ bản, nhưng chỉ có 31 quốc gia thực sự chạm tới ngưỡng dịch vụ được quản lý an toàn. Đáng lo ngại hơn, tại 28 quốc gia, chủ yếu tập trung ở khu vực châu Phi, vẫn còn hơn một phần tư dân số bị tước đi quyền tiếp cận nước uống cơ bản nhất. Về lĩnh vực vệ sinh, dù 1,2 tỷ người đã có được các dịch vụ quản lý an toàn từ năm 2015, nâng tỷ lệ bao phủ từ 48% lên 58%, nhưng thế giới vẫn còn 3,4 tỷ người thiếu các điều kiện vệ sinh đảm bảo và 354 triệu người vẫn phải duy trì thói quen đi vệ sinh ngoài trời.

Bà Cecilia Sharpe, Giám đốc mảng Nước, Vệ sinh và Điều kiện vệ sinh tại UNICEF, đã nhấn mạnh những tác động sâu sắc và lâu dài của vấn đề này đối với trẻ em. Việc tiếp cận nước sạch và vệ sinh không chỉ là vấn đề sinh tồn mà còn đóng vai trò then chốt đối với sức khỏe, giáo dục và triển vọng tương lai của thế hệ trẻ. Bà cũng chỉ ra gánh nặng không tương xứng đè nặng lên vai trẻ em gái, những người thường xuyên phải đảm nhận công việc lấy nước và đối mặt với nhiều rủi ro về an toàn. Báo cáo cũng tiết lộ sự bất bình đẳng rõ rệt khi người dân ở các quốc gia kém phát triển nhất có nguy cơ thiếu các dịch vụ cơ bản cao gấp đôi so với các khu vực khác. Mặc dù khu vực nông thôn đã có những cải thiện nhất định, nhưng họ vẫn đang tụt hậu so với các khu vực đô thị, nơi mà tỷ lệ bao phủ đang có dấu hiệu đình trệ và không theo kịp tốc độ gia tăng dân số.

Để giải quyết cuộc khủng hoảng nước và vệ sinh đang diễn ra, Diễn đàn Nước Thế giới của Liên Hợp Quốc dự kiến sẽ được tổ chức tại Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) từ ngày 2 đến ngày 4 tháng 12 năm 2026. Sự kiện quan trọng này mang kỳ vọng thúc đẩy mạnh mẽ sự hợp tác quốc tế và tăng tốc các hành động chiến lược hướng tới mục tiêu phổ cập nước sạch và vệ sinh vào thời hạn chót năm 2030. Tính cấp bách của tình hình hiện tại đòi hỏi những nỗ lực toàn cầu được tăng cường mạnh mẽ hơn bao giờ hết, cùng với những khoản đầu tư tài chính và kỹ thuật chiến lược để đảm bảo rằng các quyền cơ bản này được hiện thực hóa cho tất cả mọi người, không để ai bị bỏ lại phía sau.