BM Raporu: Milyarlarca İnsan Hâlâ Güvenli Su ve Sanitasyondan Mahrum, Acil Eylem Şart

26 Ağustos 2025 tarihinde yayımlanan Birleşmiş Milletler raporu, küresel ölçekte devam eden kritik bir sorunu gözler önüne seriyor: Dünya genelinde milyarlarca insanın güvenli içme suyuna ve temel sanitasyon hizmetlerine erişimi hâlâ bulunmuyor. Veriler, dünya nüfusunun yaklaşık dörtte birine denk gelen 2,1 milyardan fazla insanın güvenli şekilde yönetilen içme suyundan yoksun olduğunu gösteriyor. Bu grubun içinde yer alan 106 milyon kişi, ihtiyaçlarını doğrudan arıtılmamış yüzey sularından karşılamak zorunda kalıyor; bu durum hem ciddi sağlık riskleri oluşturuyor hem de küresel kalkınma hedeflerinin önünde büyük bir engel teşkil ediyor. Mevcut bulgular, dünyanın 2030 yılına kadar bu temel hizmetlere evrensel erişim sağlama hedefinden oldukça uzak kaldığına işaret ediyor.

Dünya Sağlık Örgütü (WHO) Çevre Departmanı Başkanı Rodger Kirsch, su, sanitasyon ve hijyenin bir lüks değil, temel bir insan hakkı olduğunu kararlılıkla vurguladı. Özellikle en savunmasız nüfus grupları için ilerlemenin hızlandırılması gerektiğinin altını çizen Kirsch, bu konuda acil adımlar atılması çağrısında bulundu. Raporda su hizmetleri beş farklı seviyede kategorize edilirken, 106 milyon insanın hâlâ arıtılmamış yüzey sularına bağımlı olduğu gerçeği bir kez daha teyit edildi. 2015 yılından bu yana 961 milyon kişi güvenli yönetilen içme suyuna erişim sağlamış ve küresel kapsam oranı %68'den %74'e yükselmiş olsa da, 2,1 milyar insanın hâlâ bu hayati hizmetlerden mahrum olması tablonun ciddiyetini koruduğunu gösteriyor.

İçme suyu için yüzey suyu kullanımını tamamen ortadan kaldıran ülke sayısı 154'e yükselmiş durumda. Temel içme suyu hizmetlerine evrensel erişim sağlayan ülke sayısı 89 iken, güvenli şekilde yönetilen hizmetlere tam erişim sağlayan ülke sayısı yalnızca 31 ile sınırlı kaldı. Daha da endişe verici olanı, çoğunluğu Afrika'da bulunan 28 ülkede nüfusun dörtte birinden fazlasının temel içme suyundan bile mahrum olmasıdır. Sanitasyon alanında ise 2015'ten bu yana 1,2 milyar kişi güvenli yönetilen hizmetlere kavuşmuş, böylece kapsam oranı %48'den %58'e çıkmıştır. Ancak bu ilerlemeye rağmen, 3,4 milyar insan hâlâ güvenli sanitasyondan yoksundur ve 354 milyon kişi açıkta dışkılama pratiğini sürdürmektedir.

UNICEF Su, Sanitasyon ve Hijyen Direktörü Cecilia Sharpe, güvenli su ve sanitasyona erişimin çocukların sağlığı, eğitimi ve gelecekteki fırsatları üzerindeki derin etkisine dikkat çekti. Özellikle su toplama görevini üstlenen ve bu süreçte ek risklerle karşılaşan kız çocuklarının üzerindeki orantısız yüke vurgu yapan Sharpe, bu eşitsizliğin giderilmesinin önemini belirtti. Rapor ayrıca, en az gelişmiş ülkelerde yaşayanların temel hizmetlerden yoksun kalma olasılığının iki kat daha fazla olduğunu ve kırılgan bölgelerdeki insanların büyük dezavantajlarla karşılaştığını ortaya koyuyor. Kırsal alanlarda bazı iyileşmeler kaydedilse de, kapsamın yerinde saydığı kentsel alanların gerisinde kalmaya devam ettikleri görülüyor.

Birleşmiş Milletler Dünya Su Forumu, 2-4 Aralık 2026 tarihlerinde Birleşik Arap Emirlikleri'nde (BAE) gerçekleştirilecek. Bu önemli etkinlik, küresel iş birliğini güçlendirmeyi ve 2030 yılına kadar güvenli su ile sanitasyona evrensel erişim hedefine ulaşmak için atılacak adımları hızlandırmayı amaçlıyor. Mevcut durumun aciliyeti, bu temel insan haklarının herkes için güvence altına alınması adına küresel çabaların yoğunlaştırılmasını ve stratejik yatırımların artırılmasını zorunlu kılıyor.