VN-rapport: Miljarden mensen ontberen nog steeds veilig water, dringende wereldwijde actie noodzakelijk

Een alarmerend rapport van de Verenigde Naties, gepubliceerd op 26 augustus 2025, werpt een scherp licht op een van de meest hardnekkige mondiale uitdagingen van deze eeuw: het wijdverbreide gebrek aan toegang tot veilig drinkwater en adequate sanitaire voorzieningen. Uit de gegevens blijkt dat ongeveer een kwart van de wereldbevolking, wat neerkomt op ruim 2,1 miljard mensen, nog steeds geen beschikking heeft over veilig beheerd drinkwater. Van deze groep zijn maar liefst 106 miljoen mensen volledig aangewezen op onbehandeld oppervlaktewater voor hun dagelijkse behoeften. Deze situatie brengt niet alleen enorme gezondheidsrisico's met zich mee, maar vormt ook een fundamentele barrière voor de wereldwijde sociaal-economische ontwikkeling. De bevindingen suggereren dat de internationale gemeenschap op dit moment ernstig tekortschiet in het behalen van de doelstelling voor 2030, die gericht is op universele toegang tot deze essentiële levensbehoeften.

Rodger Kirsch, hoofd van de milieuafdeling bij de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), onderstreepte tijdens de presentatie van het rapport dat water, sanitatie en hygiëne geen luxeartikelen zijn, maar fundamentele mensenrechten. Hij riep op tot een onmiddellijke versnelling van de inspanningen, met een specifieke focus op de meest kwetsbare en gemarginaliseerde bevolkingsgroepen. In de analyse van de VN worden watervoorzieningen gecategoriseerd in vijf verschillende niveaus, waarbij de 106 miljoen mensen die afhankelijk zijn van ongefilterd oppervlaktewater de grootste zorg vormen. Hoewel er sinds 2015 enige vooruitgang is geboekt — zo kregen 961 miljoen mensen toegang tot veilig beheerd drinkwater, waardoor de wereldwijde dekking steeg van 68% naar 74% — blijft de absolute kloof voor 2,1 miljard mensen een onacceptabele realiteit.

De statistische vooruitgang laat een wisselend beeld zien over de hele wereld. Inmiddels hebben 154 landen het gebruik van oppervlaktewater als primaire drinkbron weten uit te bannen. Hoewel 89 landen erin geslaagd zijn om universele toegang tot basisdrinkwaterdiensten te realiseren, hebben slechts 31 landen de gouden standaard van universele toegang tot veilig beheerde diensten bereikt. De situatie blijft echter kritiek in 28 landen, voornamelijk in Afrika, waar meer dan een kwart van de bevolking nog steeds geen toegang heeft tot zelfs de meest elementaire drinkwatervoorzieningen. Op het gebied van sanitatie is er eveneens een lichte verbetering zichtbaar: sinds 2015 hebben 1,2 miljard mensen toegang gekregen tot veilig beheerde diensten, wat de dekking verhoogde van 48% naar 58%. Desondanks moeten 3,4 miljard mensen het nog steeds zonder deze voorzieningen stellen en zijn 354 miljoen mensen gedwongen tot open defecatie.

Cecilia Sharpe, directeur Water, Sanitatie en Hygiëne bij UNICEF, vestigde de aandacht op de verwoestende impact die dit gebrek aan voorzieningen heeft op de jongste generaties. Zij benadrukte dat de beschikbaarheid van schoon water en goede sanitatie onlosmakelijk verbonden is met de gezondheid, het onderwijs en de toekomstige kansen van kinderen wereldwijd. Sharpe wees specifiek op de onevenredig zware last die op meisjes rust; zij zijn in veel culturen verantwoordelijk voor het verzamelen van water, wat hen blootstelt aan extra veiligheidsrisico's en hun schoolgang belemmert. Het rapport onthult bovendien diepe ongelijkheden: inwoners van de minst ontwikkelde landen hebben meer dan twee keer zoveel kans om basisvoorzieningen te missen. Hoewel er in rurale gebieden verbeteringen zijn waargenomen, blijven deze aanzienlijk achter bij stedelijke gebieden, waar de uitbreiding van de dekking bovendien lijkt te stagneren door snelle bevolkingsgroei.

Om deze crisis het hoofd te bieden, staat het Wereld Water Forum van de Verenigde Naties gepland van 2 tot 4 december 2026 in de Verenigde Arabische Emiraten. Dit internationale evenement heeft tot doel de mondiale samenwerking te versterken en concrete acties te stimuleren om de deadline van 2030 voor universele toegang tot veilig water en sanitatie alsnog te halen. De ernst van de huidige situatie vereist niet alleen een intensivering van de diplomatieke inspanningen, maar ook grootschalige strategische investeringen. Het is een morele en humanitaire noodzaak om ervoor te zorgen dat deze fundamentele mensenrechten voor iedereen, ongeacht hun geografische locatie of economische status, gewaarborgd worden. Alleen door nu gezamenlijk en krachtig op te treden, kan de wereld de belofte van schoon water voor iedereen waarmaken.