Środowisko artystyczne Galicji, a także scena międzynarodowa, opłakują stratę wybitnego twórcy awangardowego, José Freixanesa. Artysta zmarł w środę, 26 listopada 2025 roku, w Madrycie, mając 72 lata. Freixanes, urodzony w Pontevedrze w 1953 roku, był filarem plastycznej awangardy Galicji i kluczową postacią w procesie artystycznego odrodzenia regionu, który nabrał tempa od lat 80. XX wieku. Jego twórczość, głęboko osobista i wielowymiarowa, mistrzowsko łączyła abstrakcję z malarstwem figuratywnym, pamięć historyczną oraz wrażenia zebrane podczas licznych podróży po świecie.
Droga twórcza malarza, który urodził się i wychował w Pontevedrze, była naznaczona nieustannym poszukiwaniem intelektualnym i niegasnącym dążeniem do nowości. Rozwój zawodowy rozpoczął od studiów w Wyższych Szkołach Sztuk Pięknych w Bilbao i Madrycie, by ostatecznie osiąść w stolicy pod koniec lat osiemdziesiątych. Warto zaznaczyć, że José Freixanes był bratem pisarza i wydawcy Víctora F. Freixanesa, byłego prezesa Królewskiej Akademii Galicyjskiej. Na początku lat 80. XX wieku José Freixanes aktywnie zaangażował się w działalność „Grupy Atlantyka”. Ten kolektyw, działający mniej więcej w latach 1980–1983, nadał nowy impuls i międzynarodowy rozmach scenie plastycznej Galicji, promując wizję otwartą na globalne trendy. Ruch ten okazał się punktem zwrotnym w sztuce galicyjskiej, wprowadzając Freixanesa i wielu innych twórców na krajową mapę kulturową.
Przez blisko pięć dekad malarz wypracowywał unikalny język artystyczny, który czerpał z elementów prymitywizmu, historii oraz doświadczeń podróżniczych. Szczególnie silny wpływ na jego uniwersum twórcze miały pobyty w Maroku, a zwłaszcza w Indiach, skąd pochodziły jego dzieci. To ukształtowało głębokie powiązanie między kulturą Zachodu a Wschodu w jego pracach. Tę kulturową synergię doskonale ukazała jego ostatnia wystawa w Galicji, zatytułowana „Fíos” (Nici), zaprezentowana w 2023 roku w Galería Trinta w Santiago de Compostela. Podczas tej ekspozycji artysta włączył techniki rzemieślnicze, konsekwentnie podkreślając, że „sztuka i rzemiosło mają taką samą wagę”.
Dzieła José Freixanesa znajdują się w prestiżowych zbiorach krajowych i międzynarodowych. Do najważniejszych należą kolekcje Centrum Sztuki Współczesnej Galicji (CGAC), Afundación, Muzeum Królowej Zofii, a także zbiory banków JPMorgan Chase i UBS. Artysta regularnie organizował także wystawy indywidualne w galeriach Paryża i Wiednia, prezentując swoje prace poza granicami Hiszpanii. Jego wkład instytucjonalny obejmował także nauczanie na Wydziale Sztuk Pięknych w Granadzie oraz członkostwo w komisji sztuk plastycznych Consello da Cultura Galega, gdzie aktywnie wspierał powołanie CGAC.
Zainteresowanie Freixanesa tym, co ulotne, znalazło wyraz w znaczących instalacjach przestrzennych. Wśród nich wyróżnia się „Cartografía do tempo” (Kartografia czasu), wystawiona w kościele San Domingos de Bonaval, oraz „72 silencios” (72 milczenia) na XXX Biennale w Pontevedrze. Inne ważne, efemeryczne realizacje artysta tworzył w Casablance (Maroko), Damaszku (Syria) i Rabacie. Jego instalacja „Al final del amanecer” (U schyłku świtu) w Casablance, stworzona jako wielobarwny mural złożony z ubrań imigrantów, świadczyła o jego zaangażowaniu społecznym. Twórczość Freixanesa, obejmująca niemal pół wieku, ugruntowała jego pozycję jako jednego z najbardziej oryginalnych i osobistych artystów swojego pokolenia, który potrafił przekształcić płótno w przestrzeń emocjonalną, dialogu kulturowego i pamięci.
