Stress Thay Đổi Cấu Trúc và Chức Năng Tế Bào Não, Hé Lộ Cơ Chế Liên Quan Đến Sức Khỏe Tâm Thần Con Người

Nghiên cứu mới đây đã chỉ ra rằng stress có thể tác động sâu sắc đến cấu trúc và chức năng của các tế bào não, đặc biệt là các tế bào hình sao (astrocytes), ở chuột. Những thay đổi này, diễn ra chủ yếu ở vùng dưới đồi bên, ảnh hưởng đến sự tương tác giữa tế bào thần kinh và tế bào hình sao, từ đó tác động đến chức năng não bộ và hành vi. Phát hiện này mở ra những hiểu biết quan trọng về cơ chế sinh học đằng sau các rối loạn sức khỏe tâm thần ở con người.

Nghiên cứu do Ciaran Murphy-Royal, nhà nghiên cứu tại Trung tâm Nghiên cứu thuộc Bệnh viện Đại học Montréal (CRCHUM), dẫn đầu, đã được công bố trên tạp chí Nature Communications. Các nhà khoa học đã quan sát thấy rằng stress gây ra những thay đổi về hình thái học ở các tế bào hình sao. Cụ thể, ở những con chuột trải qua stress từ sớm, các tế bào hình sao trở nên nhỏ hơn và có ít nhánh hơn, đặc biệt là ở chuột cái. Các nhánh này đóng vai trò quan trọng trong việc truyền tín hiệu và tương tác với các tế bào thần kinh lân cận.

Murphy-Royal giải thích rằng những thay đổi về hình thái học của tế bào hình sao được xem là dấu hiệu của sự rối loạn chức năng, tương tự như những gì quan sát được trong các bệnh thoái hóa thần kinh như Parkinson hay Alzheimer. Điều đáng chú ý là nghiên cứu cho thấy các tế bào hình sao bị ảnh hưởng bởi stress trước cả các tế bào thần kinh, điều này đảo ngược quan niệm trước đây của giới khoa học. Các tế bào hình sao, vốn được biết đến với vai trò hỗ trợ tế bào thần kinh, giờ đây được xác định là những yếu tố điều hòa chính trong phản ứng với stress. Chúng có thể giải phóng adenosine để ức chế hoạt động của các tế bào thần kinh lân cận khi tiếp xúc với các tác nhân gây stress.

Sự tương tác năng động này giữa tế bào hình sao và tế bào thần kinh có thể ảnh hưởng đến các hành vi liên quan đến sợ hãi, lo âu và tương tác xã hội. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng stress có thể dẫn đến nồng độ corticosterone, hormone stress ở chuột, tăng cao bất thường. Những thay đổi về hành vi cũng khác biệt tùy thuộc vào giới tính: chuột cái ít hoạt động vào ban đêm, trong khi chuột đực hoạt động quá mức vào ban ngày. Những khác biệt giới tính này cũng được quan sát thấy ở người mắc bệnh trầm cảm có tiền sử stress tương tự.

Những phát hiện này có ý nghĩa quan trọng đối với sức khỏe tâm thần con người. Stress mãn tính, đặc biệt là stress từ thời thơ ấu, có thể làm tăng đáng kể nguy cơ phát triển các rối loạn tâm thần, bao gồm cả những dạng khó điều trị. Việc hiểu rõ vai trò của tế bào hình sao trong phản ứng với stress có thể mở ra những hướng đi mới cho việc phát triển các liệu pháp điều trị nhắm vào các tế bào này, nhằm ngăn ngừa và điều trị các tình trạng như trầm cảm và lo âu. Các nhà khoa học tin rằng tế bào hình sao có thể trở thành một mục tiêu điều trị hiệu quả cho các rối loạn tâm thần liên quan đến stress. Nghiên cứu này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chăm sóc sức khỏe tinh thần và tìm hiểu sâu hơn về các cơ chế sinh học phức tạp mà stress tác động lên não bộ.