Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi'nin (UNFCCC) 30. Taraflar Konferansı'nın (COP30) ön oturumu, küresel iklim eylemi için kritik bir dönüm noktasına işaret ederek Brezilya'nın Belém kentinde resmen başladı. Açılış etkinliğine yaklaşık 60 devlet ve hükümet başkanı katıldı. Toplantının açılış konuşmasını, ev sahibi sıfatıyla Brezilya Devlet Başkanı Luiz Inácio Lula da Silva gerçekleştirdi. Bu ön toplantı, bir sonraki Pazartesi günü başlaması planlanan ana zirveden önce kritik bir hazırlık aşaması sunmakta ve üst düzey müzakereler için hayati bir forum işlevi görmektedir.
Bu ön buluşmanın gündemi, bir genel kurul oturumunun yanı sıra üç odaklanmış tematik çalışma grubunu içeriyor. Bu gruplar, iklim ve doğa, enerji dönüşümü ve Paris Anlaşması taahhütlerinin kapsamlı bir şekilde gözden geçirilmesi konularına odaklanacak. Başkan Lula da Silva, küresel iklim taahhütlerinin mevcut durumu hakkında sert bir değerlendirme yaparak, on yıl önce 195 ülke tarafından kabul edilen Paris Anlaşması'nın şartlarına önemli sayıda tarafın uymakta başarısız olduğunu açıkça ifade etti.
Lula'nın bu uyarısı, son bilimsel verilerin ortaya koyduğu endişe verici tabloyla destekleniyor. Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO), 2025 yılının kayıtlara geçen en sıcak yıllardan biri olmaya aday olduğunu ve eşi benzeri görülmemiş yüksek küresel sıcaklıkların yaşandığı bir on yılın ardından, muhtemelen en sıcak ikinci veya üçüncü yıl olarak sıralanacağını bildirdi. COP30 için yayımlanan WMO raporu, 2025 ile 2029 arasındaki her yıl için yıllık ortalama küresel yüzeye yakın sıcaklığın, 1850–1900 ortalamasına kıyasla 1.2°C ila 1.9°C arasında daha yüksek olacağının tahmin edildiğini ortaya koyuyor. Bu rakamlar, iklim krizinin derinleştiğini gösteriyor.
Zirvenin başlamasından hemen önce gerçekleşen önemli bir gelişme ise Avrupa Birliği'nin kendi iddialı iklim hedefleri üzerinde resmi bir anlaşmaya vardığını duyurması oldu; bu, büyük bir ekonomik bloktan gelen proaktif bir sinyal olarak yorumlandı. Ön toplantıya katılanlar arasında Şili'den Gabriel Boric, Kolombiya'dan Gustavo Petro, Fransa'dan Emmanuel Macron, İspanya'dan Pedro Sánchez ve Birleşik Krallık'tan Keir Starmer gibi liderler yer alarak geniş uluslararası katılımı gözler önüne serdi. Ancak, dünyanın en büyük iki tarihsel ve mevcut emisyon kaynağı olan Çin Halk Cumhuriyeti ve Amerika Birleşik Devletleri liderlerinin yokluğu, sonraki üst düzey görüşmelerin dinamikleri açısından önemli bir boşluk yarattı.
COP30, artan küresel sıcaklıklara ilişkin bilimsel fikir birliği ve Paris Anlaşması hedeflerinin yerine getirilmesindeki belgelenmiş eksiklik göz önüne alındığında, uluslararası çabaları yeniden kalibre etmek için kritik bir an olarak görülmektedir. Tematik çalışma grupları, kilit alanlarda somut uygulama stratejilerine doğru ilerlemeyi sağlayacak eyleme geçirilebilir yollar geliştirmekle özel olarak görevlendirilmiştir. Paris Anlaşması'nın gözden geçirilmesine odaklanılması, Aralık 2015'te kabul edilen ve küresel ısınmayı sanayi öncesi seviyelerin 2 santigrat derecenin oldukça altında sınırlandırmayı, hatta 1.5 santigrat derece hedefini takip etmeyi amaçlayan anlaşmanın gerektirdiği Ulusal Olarak Belirlenmiş Katkıların (NDC'ler) güçlendirilmesi zorunluluğunu vurgulamaktadır.
Belém'deki mevcut süreçler, belirlenen bu hedefler ile en son iklim projeksiyonlarının işaret ettiği gidişat arasındaki büyük uçurumu kapatmayı hedeflemelidir. BM Çevre Programı (UNEP), açıklanan ulusal politikalar ve taahhütlere dayanarak, tüm planlar tam olarak uygulansa bile bu yüzyıldaki küresel ısınma projeksiyonlarının 2.3 ila 2.5°C arasında olduğunu ve yeni NDC'lerin durumu yalnızca “zar zor değiştirdiğini” belirterek uyarıda bulundu. Konferansın başarısı, yenilenmiş taahhüdü canlandırma ve tüm imzacıların uyumunu sağlamak için mekanizmalar oluşturma kapasitesiyle ölçülecektir; böylece küresel iklim gündemi, sadece bir arzu olmaktan çıkıp doğrulanabilir bir uygulamaya dönüşecektir.
