Geç Tanı Konulan DEHB'nin Kadın Yaşam Kalitesi ve Ruh Sağlığı Üzerindeki Etkisi

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu'nun (DEHB) yaşamın ilerleyen dönemlerinde, özellikle kadınlarda teşhis edilmesi, bireylerin yaşam kaliteleri üzerinde önemli bir etki yaratmaktadır. 38 yaşında tanı alan Kiri Babbage gibi kişiler, yıllarca süren teşhis edilmemiş semptomlarla mücadele ettikten sonra nihayet bir netliğe ulaştıklarını ifade etmektedir. Bu durum, DEHB'nin kadınlarda sıklıkla gözden kaçan veya yanlış anlaşılan tezahürlerinin küresel çapta daha fazla kabul görmeye başladığını göstermektedir.

Araştırmalar, DEHB'li kız çocuklarının erkek çocuklara kıyasla çok daha azının tedaviye yönlendirildiğini ortaya koymaktadır; örneğin Hollanda'da erkeklerin yüzde 47'sine ilaç reçetesi verilirken, kızlarda bu oran yalnızca yüzde 6'da kalmıştır. Tanı konulmamış DEHB, özellikle kadınlarda, zaman yönetimi becerilerindeki aksaklıklar, sosyal ipuçlarını algılamadaki güçlükler ve dürtüsel davranışlar gibi ömür boyu sürebilecek zorlukların temelini oluşturabilir.

Kadınlar, toplumsal beklentilere uyum sağlamak amacıyla semptomlarını bastırmaya yönelik yoğun bir çaba olan 'maskeleme' eğilimi sergilemektedir. Bu sürekli çaba, kişinin içsel karmaşasını gizlemek için büyük bir enerji harcaması gerektirdiğinden, sıklıkla ciddi tükenmişliğe ve ruh sağlığı krizlerine yol açabilmektedir. DEHB araştırmalarının büyük bir kısmının, kadınlarda daha yaygın olan içselleştirme belirtileri yerine, erkeklerde daha sık görülen dışa vurma semptomlarına odaklanması, bu geç tanıların temel nedenlerinden biridir.

Etkili tedavi protokolleri, genellikle Elvanse gibi ilaçların kullanımı ile beynin işlevlerini düzenlemeyi ve özel terapi yöntemlerini birleştirmeyi içermektedir. Bu bütüncül yaklaşım, bireylerin madde bağımlılığından kurtulma, sağlıklı kilo yönetimi hedeflerine ulaşma ve yürütücü işlev bozuklukları ile reddedilme hassasiyeti (RSD) gibi kronik zorlukların üstesinden gelmesi de dahil olmak üzere yaşamlarında önemli iyileşmeler kaydetmelerini sağlamaktadır. Dürtüsellik ve sosyal ipuçlarını kaçırma gibi DEHB sorunları, ilişkilerde kınamaya yol açabilir ve bu durum, duygusal kontrolsüzlükle birleştiğinde reddedilme hassasiyetini artırabilir.

Uzm. Dr. Mustafa Kemal Özcan'ın da belirttiği gibi, yetişkin kadınlarda DEHB'nin erken fark edilmesi, bireyin sosyal ilişkilerinden iş hayatına kadar birçok alanda daha sağlıklı bir yaşam sürmesine olanak tanır. Tedavi, sadece ilaçla sınırlı olmayıp, kadınların düşünce kalıplarını fark etmelerine ve daha işlevsel stratejiler geliştirmelerine yardımcı olan Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) gibi psikoterapi yaklaşımlarını da içermektedir. Düzenli uyku, sağlıklı beslenme ve fiziksel aktivite gibi yaşam tarzı düzenlemeleri de semptomların yönetiminde kritik bir rol oynamaktadır.

Bu gelişmeler, DEHB'nin sadece çocukluk çağına özgü bir durum olmadığı ve yetişkinlikte de yaşam kalitesini önemli ölçüde etkileyen bir nörogelişimsel bozukluk olduğu yönündeki artan bilimsel ve toplumsal kabulü pekiştirmektedir.