Hürmüz Boğazı'nın Kapanmasıyla Tetiklenen İran-ABD-İsrail Çatışması Küresel Tedarik Zincirlerini Sarsıyor

28 Şubat 2026'da Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail'in İran'a başlattığı geniş çaplı hava saldırıları, Orta Doğu'daki jeopolitik gerilimi bölgesel bir askerî çatışma seviyesine taşıdı. Bu tırmanışın en belirgin ekonomik sonucu, dünya petrol ve LNG ticaretinin yaklaşık beşte birini taşıyan Hürmüz Boğazı'nın fiilen kapanması oldu. Ticaret akışlarının durma noktasına gelmesi, Brent petrol fiyatlarının 8 Mart 2026'da 100 dolar/varili aşmasına ve 19 Mart'ta 126 dolar/varil seviyelerine kadar yükselmesine yol açarak küresel ekonomide maliyet enflasyonunu tetikleyen temel bir enerji şoku olarak kayıtlara geçti.

İran, bu saldırılara misilleme olarak Körfez bölgesindeki enerji altyapılarını hedef aldı. 19 Mart 2026'da Katar'daki Ras Laffan, Suudi Arabistan'daki Yanbu rafinerisi ve Kuveyt'teki iki rafineri ünitesine yönelik doğrudan saldırılar gerçekleştirildi. Bu saldırılar, 28 Şubat'tan 21 Mart'a kadar süren ve bölgedeki yedi Arap ülkesindeki ABD üsleri ile kritik noktaları hedef alan 4.509 füze ve İHA saldırısının bir parçasıydı. Saldırılarda en çok hedef alınan ülke Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) olurken, Kuveyt ve Suudi Arabistan da önemli ölçüde etkilendi. Öte yandan, İran'ın 4, 9 ve 13 Mart 2026'da Türk hava sahasını üç kez ihlal eden balistik füze saldırıları, NATO sistemleri tarafından engellenerek çatışmanın bölgesel yayılma riskini somutlaştırdı.

Enerji arzındaki bu kesintiler, küresel gıda güvenliği üzerinde de yıkıcı etkilere neden oldu. Hürmüz Boğazı, dünya kükürt ticaretinin yaklaşık yarısının ve küresel üre ihracatının yaklaşık üçte birinin geçtiği bir güzergâhtır. Küresel nitratlı gübre arzının yüzde 38'i ve fosfatlı gübre arzının yüzde 20'si bu aksaklıktan doğrudan etkilendi. Dünya Gıda Programı (WFP), çatışmaların yıl ortasına kadar sürmesi halinde 45 milyon insanın daha akut açlıkla karşı karşıya kalabileceği uyarısında bulundu. ABD merkezli Cargill CEO'su Murat Tarakçıoğlu, Körfez ülkelerinin küresel azot ihtiyacının yüzde 25'ini karşıladığını belirterek, pirinç, buğday ve arpa gibi temel ürünlerin sevkiyatının durmasının etkilerine dikkat çekti.

Diplomatik cephede, ABD Başkanı Donald Trump, kriz nedeniyle 31 Mart-2 Nisan'da planlanan Çin ziyaretini beş ila altı hafta erteledi. Bu erteleme, Washington'ın önceliklerinin Orta Doğu'daki istikrarsızlığa kaydığını gösterirken, Çin Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Lin Jian'dan konuya ilişkin açıklamalar geldi. İranlı yasa koyucu Rafiei, Meclis'in Hürmüz Boğazı'nı kullanan ülkelerden güvenlik karşılığı vergi talep eden bir yasa tasarısını değerlendirdiğini belirtti. İran'ın bir danışmanı Mohammad Mokhber ise savaş sonrası Hürmüz Boğazı için "yeni bir rejim" uygulanacağını ve kısıtlamaların yaptırım altındaki devletlere uygulanabileceğini ifade etti.

Çatışmanın insani boyutu da trajik sonuçlar doğurdu; İran'ın 18/19 Mart'ta Filistin topraklarındaki Beit Awa'ya düzenlediği füze saldırıları sonucunda dört Filistinli sivilin hayatını kaybettiği doğrulandı. Bölgesel müttefikler arasında, BAE, İran'ın saldırılarına rağmen ABD ile olan 1,4 trilyon dolarlık yatırım çerçevesini yeniden teyit etti ve hava savunma sistemlerinin yaklaşık 2.000 füze ve drone'un %93'ünü engellediğini bildirdi. Suudi Arabistan Dışişleri Bakanı Prens Faysal bin Ferhan ise komşu ülkelere yönelik saldırılar sonrası Tahran ile olan "güvenin tamamen yok olduğunu" dile getirdi. Bu çok cepheli kriz, küresel tedarik zincirlerinin kırılganlığını ve jeopolitik gerilimlerin anlık ve derin ekonomik sonuçlarını gözler önüne sermektedir.